Λεόν Τρότσκι

Η ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

(ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΟΥ ΠΑΕΙ Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ;)

Γράφτηκε: το 1936
Πηγή: Εκδόσεις «ΑΛΛΑΓΗ», 1984, 1988
Μετάφραση - Επιμέλεια: Θεοδόσης ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ - Ήβη ΡΟΔΙΤΗ
Σύνταξη: Θεοδόσης ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ
HTML Markup: Θ. Θωμαδάκης - Ι. Κουκλάκης για τα Μαρξιστικά Βιβλία στο INTERNET, Γενάρης 2005

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

VII. Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, Η ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ
     1. Το Θερμιδόρ στην Οικογένεια
     2. Η Πάλη Ενάντια στη Νεολαία
     3. Εθνότητα και Κουλτούρα

VΙΙΙ. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ
     1. Από την «Παγκόσμια Επανάσταση» στο Στάτους Κβο
     2. Η Κοινωνία των Εθνών και η Κομμουνιστική Διεθνής
     3. Ο Κόκκινος Στρατός και οι Αρχές του
     4. Η Κατάργηση της Πολιτοφυλακής και η Επαναφορά των Βαθμών των Αξιωματικών
     5. Η Σοβιετική Ένωση σε έναν Πόλεμο

ΙΧ. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ
     1. Οι Κοινωνικές Σχέσεις
     2. Κρατικός Καπιταλισμός;
     3. Είναι η Γραφειοκρατία μια Κυρίαρχη Τάξη;
     4. Το Ζήτημα του Χαρακτήρα της Σοβιετικής Ένωσης δεν έχει Ακόμα Αποφασιστεί από την Ιστορία

Χ. Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
     1. Η Δουλειά «Σύμφωνα με την Ικανότητα» και η Προσωπική Ιδιοκτησία
     2. Τα Σοβιέτ και η Δημοκρατία
     3. Η Δημοκρατία και το Κόμμα

ΧΙ. ΠΟΥ ΠΑΕΙ Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ;
     1. Ο Βοναπαρτισμός σαν ένα Καθεστώς Κρίσης
     2. Η Πάλη της Γραφειοκρατίας «με τον Ταξικό Εχθρό»
     3. Μια Νέα Επανάσταση είναι Αναπόφευκτη

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ:
«Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΜΟΝΗ ΧΩΡΑ»
     1. Οι «Φίλοι» της Σοβιετικής Ένωσης

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η Προδομένη Επανάσταση, γραμμένη από τον Λεόν Τρότσκι το 1936, καθώς άρχιζαν οι Δίκες της Μόσχας, αποτελεί σταθμό στην ιστορία του Μαρξισμού της εποχής μας. Έχει για την επιστημονική ανάλυση της φύσης της Σοβιετικής Ένωσης και του σταλινισμού την ίδια σημασία που έχει Το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ για την επιστημονική ανάλυση του καπιταλισμού.

Εκείνο που ενώνει αυτά τα δυο κορυφαία έργα του επιστημονικού σοσιαλισμού του 19ου και του 20ού αιώνα είναι, πάνω απ’ όλα, η διαλεκτική υλιστική μέθοδος. Δεν προχωρούν παραθέτοντας ξερά εμπειρικά γεγονότα και αθροίζοντας εντυπώσεις για την καπιταλιστική ή τη σοβιετική κοινωνία. Δεν είναι αμέτοχοι ενατενιστές του αντικειμένου τους. Το συλλαμβάνουν, στην πάλη τους να το αλλάξουν με επαναστατικά μέσα. Και το συλλαμβάνουν σαν όλο, σε διαρκή κίνηση και μεταβολή μέσα από τις εσωτερικές του αντιφάσεις.

Όπως ο Μαρξ για τον καπιταλισμό, έτσι και ο Τρότσκι αναλύει τη σοβιετική κοινωνία σαν ένα φυσικο-ιστορικό προτσές. Ξεκινάει από το Κοινωνικό Είναι της Σοβιετικής Ένωσης, στην ιστορική του καταγωγή και εξέλιξη. Δείχνει ότι είναι ο καρπός της πρώτης νικηφόρας σοσιαλιστικής επανάστασης, που τσάκισε τον παλιό κρατικό μηχανισμό το 1917, εγκαθίδρυσε τη δικτατορία του προλεταριάτου, απαλλοτρίωσε τους καπιταλιστές και τους γαιοκτήμονες και εγκαθίδρυσε νέες σχέσεις εθνικοποιημένης ιδιοκτησίας. Είναι ο δυναμισμός αυτών των νέων παραγωγικών σχέσεων που επέτρεψαν, παρόλη τη διαστρεβλωτική πορεία, σε μια καθυστερημένη χώρα να γίνει η δεύτερη βιομηχανική υπερδύναμη του κόσμου.

Ο Τρότσκι εντοπίζει τη βασική αντίφαση που υπάρχει στα θεμέλια της σοβιετικής κοινωνίας από την ιστορική της αφετηρία: την αντίφαση ανάμεσα στο υψηλό επίπεδο των παραγωγικών σχέσεων, που εγκαθίδρυσε η Οκτωβριανή Επανάσταση, και στο χαμηλό επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων της καθυστερημένης αγροτικής Ρωσίας. Η αντίφαση αυτή μπορεί να λυθεί μονάχα στη σπειροειδή ανέλιξη της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης και με τη νίκη της στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες που κυριαρχούν στη διεθνή οικονομία.

Οι ήττες, όμως, της παγκόσμιας επανάστασης, μετά την έναρξή της στη Ρωσία, απομόνωσαν το πρώτο εργατικό κράτος σε ένα εχθρικό καπιταλιστικό περιβάλλον κι όξυναν αφάνταστα τη βασική του αντίφαση. Αντιδραστικές δυνάμεις άρχισαν να κινητοποιούνται μέσα στη σοβιετική κοινωνία, την οικονομία, το κράτος, το Κόμμα, μεταφέροντας τις ασφυκτικές πιέσεις του ιμπεριαλιστικού κλοιού. Ένα νέο προνομιούχο στρώμα, η γραφειοκρατία, άρχισε να αναπτύσσεται, παίζοντας το ρόλο του «χωροφύλακα της γενικευμένης έλλειψης αγαθών». Η γραφειοκρατία, όπως την αναλύει ο Λεόν Τρότσκι, δεν είναι απλά μια ιεραρχία αξιωματούχων. Είναι το σύνολο των προνομιούχων στρωμάτων στη διαχείριση του κράτους, της οικονομικής ζωής και του Κόμματος, που παρασιτούν πάνω στις οικονομικές βάσεις που θεμελίωσε ο Οκτώβρης του 1917. Δεν είναι τάξη γιατί δεν έχει μια αναγκαία θέση στον τρόπο παραγωγής, δεν στηρίζεται στις δικές της ανεξάρτητες σχέσεις ιδιοκτησίας ούτε εξυπηρετεί ανάγκες στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Χρωστάει την παθολογική της υπερτροφία στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία των ηττών της διεθνούς εργατικής τάξης.

Αυτό το καρκίνωμα πάνω στο πρώτο εργατικό κράτος κατόρθωσε να συγκεντρώσει στα χέρια του το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας, και, έτσι, της διαχείρισης του κοινωνικού πλεονάσματος, πνίγοντας την εργατική δημοκρατία στα Σοβιέτ, τα συνδικάτα και το Κόμμα. Ο Τρότσκι για να φωτίσει τη φύση της επικράτησης των γραφειοκρατών χρησιμοποίησε την ιστορική αναλογία με το πραξικόπημα του Θερμιδόρ το 1794 στην επαναστατική Γαλλία που ανάτρεψε τους αριστερούς Γιακομπίνους. Το Θερμιδόρ αντιπροσωπεύει την επικράτηση της πολιτικής αντίδρασης, πάνω στο κοινωνικό έδαφος μιας επανάστασης, που διαστρεβλώνεται χωρίς να συντρίβεται.

Οι θερμιδοριανοί στη Σοβιετική Ένωση μετάτρεψαν το μειονέκτημα της προσωρινής της απομόνωσης σε πλεονέκτημα και διακήρυξαν με τη θεωρία του Στάλιν για «το σοσιαλισμό σε μια μόνη χώρα» ότι αρκούνται να οικοδομήσουν μια ολοκληρωμένη σοσιαλιστική κοινωνία μέσα στα κρατικά τους σύνορα, χωρίς να έχουν ανάγκη την παγκόσμια επανάσταση. Αυτή η θεωρία, που οι ρίζες της βρίσκονται στον σοσιαλ-δημοκράτη Φόλμαρ, ήταν και είναι το ακλόνητο δόγμα του σταλινισμού μέχρι τις μέρες μας. Για να αναχθεί σε μοναδική κρατική ιδεολογία, μια χωρίς προηγούμενο εκστρατεία εξαπολύθηκε ενάντια στη θεωρητική κληρονομιά του Οκτώβρη του 1917, και πάνω απ’ όλα ενάντια στη θεωρία της διαρκούς επανάστασης του Τρότσκι. Στο όνομα του «ρεαλισμού» οι διδασκαλίες του Μαρξ και του Λένιν ποδοπατήθηκαν με την μπότα της Γκε Πε Ου και η συνεισφορά του Τρότσκι ρίχτηκε στο πυρ της γεέννης.

Ο Τρότσκι αποδείχνει σ’ αυτό το βιβλίο ότι ο λεγόμενος «υπαρκτός σοσιαλισμός» είναι μύθος. Η ολοκληρωτική νίκη του σοσιαλισμού ή είναι παγκόσμια ή δεν υπάρχει ακόμα. Η Σοβιετική Ένωση –όπως και τα άλλα γραφειοκρατικά παραμορφωμένα εργατικά κράτη που εμφανίστηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο– αντιπροσωπεύει ένα καθεστώς σε μετάβαση από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Οι βάσεις του σοσιαλισμού μπήκαν και η αρχή της οικοδόμησης έγινε με την προλεταριακή επανάσταση. Η οικοδόμηση, όμως, του σοσιαλισμού εξαρτάται από την ανάπτυξη της παγκόσμιας επανάστασης κι ολοκληρώνεται με τη νίκη της. Στο δρόμο τους προς το σοσιαλισμό, οι μεταβατικές κοινωνίες πρέπει να γκρεμίσουν τους φραγμούς που βάζει η γραφειοκρατία, ανατρέποντάς την με μια πολιτική επανάσταση. Από την άλλη μεριά, μια πορεία αντίστροφη, προς την καπιταλιστική παλινόρθωση απαιτεί τη συντριβή της αντίστασης της εργατικής τάξης, που υπερασπίζεται τις κατακτήσεις της, παρόλες τις γραφειοκρατικές τους παραμορφώσεις.

Ο Τρότσκι σύνδεε πάντα την υπεράσπιση των ιστορικών κατακτήσεων της Σοβιετικής Ένωσης με τη στρατηγική της παγκόσμιας επανάστασης. Και το βιβλίο αυτό, το έγραψε στην πάλη του για την ίδρυση και το χτίσιμο της Τέταρτης Διεθνούς, του Παγκόσμιου Κόμματος της Σοσιαλιστικής Επανάστασης.

Είναι χαρακτηριστικό και λογικά αναπόφευκτο το γεγονός ότι κάθε πολιτική τάση που αρνείται να υπερασπιστεί την ΕΣΣΔ και αμφισβητεί τον προλεταριακό της χαρακτήρα, καταλήγει στην απόρριψη του Λενινισμού, του επαναστατικού κόμματος και της Τέταρτης Διεθνούς. Κραυγαλέο δείγμα μιας τέτοιας τάσης είναι ο Μιχάλης Ράπτης ή Πάμπλο, ο γκουρού των ρεβιζιονιστών. Σε πρόσφατο άρθρο του (βλ. «Αντί», τ. 269) εξυμνεί όσους απορρίπτουν τον ταξικό προσδιορισμό της ΕΣΣΔ από τον Τρότσκι κι όσους απορρίπτουν τη λενινιστική αντίληψη του επαναστατικού κόμματος.

Όλες οι μεταγενέστερες εξελίξεις απόδειξαν την επιστημονική αξία της κοινωνικής διάγνωσης και πρόγνωσης, που έκανε ο Τρότσκι στην Προδομένη Επανάσταση. Οι προλεταριακές εξεγέρσεις στο Ανατολικό Βερολίνο, το 1953, στην Ουγγαρία το 1956, στην Τσεχοσλοβακία, το 1968, στην Πολωνία, το 1980, απόδειξαν την ορθότητα της προοπτικής της πολιτικής αντιγραφειοκρατικής επανάστασης και διάψευσαν οικτρά τις δοξασίες του Πάμπλο και του Παμπλισμού για τις δυνατότητες της γραφειοκρατίας να «αυτομεταρρυθμιστεί» ή να διαρκέσει «αιώνες».

Στις δεκαετίες που πέρασαν από τη συγγραφή της Προδομένης Επανάστασης η μορφή της διακυβέρνησης από την σταλινική γραφειοκρατία έχει αλλάξει στο ένα ή στο άλλο σημείο, όχι όμως το περιεχόμενο.

Το βιβλίο του Τρότσκι παραμένει και σήμερα ο αναντικατάστατος οδηγός στη μελέτη των αντιφάσεων της μετάβασης στο σοσιαλισμό και στην επιστημονική κατανόηση του σταλινισμού και της κρίσης του που συγκλονίζει όλα τα εργατικά κράτη κι όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα. Αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην οικοδόμηση της Διεθνούς Επιτροπής της Τέταρτης Διεθνούς, μαζί και του ελληνικού της τμήματος, της ΕΔΕ.

Η Προδομένη Επανάσταση πρωτομεταφράστηκε στα ελληνικά από τον τροτσκιστή ηγέτη Παντελή Πουλιόπουλο μέσα στα κάτεργα της μεταξικής δικτατορίας. Κυκλοφόρησε στις δύσκολες μεταπολεμικές συνθήκες, καθώς και πιο πρόσφατα, στα χρόνια της χούντας και της μεταπολίτευσης. Σήμερα, έχει σχεδόν εξαντληθεί.

Οι Εκδόσεις «ΑΛΛΑΓΗ» και η ΕΔΕ παρουσιάζουν σήμερα μια νέα μετάφραση, τιμώντας την 44η Επέτειο της δολοφονίας του Τρότσκι από τον Στάλιν. Η μετάφρασή μας στηρίχτηκε τόσο στη γαλλική όσο και στην αγγλική έκδοση του έργου. Η έκδοση της Προδομένης Επανάστασης συμπίπτει με μια περίοδο ορμητικής ανόδου της παγκόσμιας επανάστασης, διαλυτικής κρίσης του σταλινισμού και ετοιμασιών του ιμπεριαλισμού για θερμοπυρηνικό πόλεμο ενάντια στην ΕΣΣΔ. Ποτέ το βασικό έργο του Τρότσκι δεν ήταν πιο απαραίτητο στην εκπαίδευση της νέας επαναστατικής γενιάς και των στελεχών της επαναστατικής ηγεσίας της παγκόσμιας επανάστασης.

Σ. Μ.
Σεπτέμβρης 1984

Η ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
—Mια Παρουσίαση από τον ΜΑΪΚΛ ΜΠΑΝΤΑ

Η επιστημονική απάντηση σε όλα τα ζητήματα γύρω από την κοινωνιολογία και την οικονομία της ΕΣΣΔ σήμερα, μπορεί να βρεθεί μόνο στο μοναδικό και ανεκτίμητο έργο του Τρότσκι Η Προδομένη Επανάσταση, που γράφτηκε το 1936.

Το ασύγκριτο πλεονέκτημα του έργου αυτού του Τρότσκι είναι ότι δεν ξεκινάει να κάνει μια ακαδημαϊκή έρευνα των κοινωνικών σχέσεων στην ΕΣΣΔ, αλλά να αναλύσει διαλεκτικά την ΕΣΣΔ, την ιστορία της, την προέλευσή της, την οικονομική της ανάπτυξη και τον πολιτικό της εκφυλισμό, από την άποψη της παγκόσμιας επανάστασης και της οικοδόμησης μιας επαναστατικής ηγεσίας μέσα στην παγκόσμια εργατική τάξη.

Ο Τρότσκι δεν γράφει σαν ένας ουδέτερος παρατηρητής, αλληγορικά, κλεισμένος σ’ έναν φιλντισένιο πύργο, αλλά σαν ένας συνειδητός και όλο πάθος μέτοχος στην πάλη για τη δημιουργία του πρώτου εργατικού κράτους και –το σημαντικότερο– για την αναγέννησή του διαμέσου της παγκόσμιας επανάστασης.

Το ίδιο το βιβλίο είναι ένας φόρος τιμής στο κολοσσιαίο διανοητικό θάρρος και την τόλμη του Τρότσκι. Γράφοντάς το στο αποκορύφωμα της ιδεολογικής και πολιτικής αντίδρασης της δεκαετίας του 1930 και των Δικών της Μόσχας, είχε απόλυτη συνείδηση της τεράστιας εχθρότητας που θα προκαλούσε το βιβλίο στην κυρίαρχη γραφειοκρατία της ΕΣΣΔ, και του σκεπτικισμού που θα έφερνε στο στρατό των συνοδοιπόρων και των πρακτόρων της στο εξωτερικό που υποστήριζαν ότι κάθε κριτική της ΕΣΣΔ θα εμπόδιζε τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και θα διευκόλυνε την ιμπεριαλιστική επίθεση. Η απάντηση του Τρότσκι στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου συνοψίζει με σαφήνεια το στόχο του έργου του:

«Στην πραγματικότητα, μια μαρξιστική κριτική, που αποκαλεί τα πράγματα με το πραγματικό τους όνομα, δεν μπορεί παρά να αυξήσει, στα μάτια της μπουρζουαζίας, τα πιστοποιητικά συντηρητισμού της σοβιετικής διπλωματίας.

Δεν συμβαίνει το ίδιο με την εργατική τάξη και τους σοβαρούς υποστηριχτές της ανάμεσα στους διανοούμενους. Εδώ, το έργο μας πράγματι θα προκαλέσει αμφιβολίες, και θα φέρει τη δυσπιστία –όχι για την επανάσταση αλλά για τους σφετεριστές της. Αλλά αυτός ακριβώς είναι ο στόχος που έχουμε βάλει στον εαυτό μας. Η κινητήρια δύναμη της προόδου είναι η αλήθεια και όχι τα ψέματα», (Λεόν Τρότσκι: Η Προδομένη Επανάσταση, έκδοση «Νιου Παρκ», σελ. 308, εκδόσεις «ΑΛΛΑΓΗ» σελ. 248).

Πραγματικά, κανένα άλλο βιβλίο του Τρότσκι δεν έχει τόσο προκαλέσει την οργή της γραφειοκρατίας, όσο Η Προδομένη Επανάσταση. Ο ίδιος ο τίτλος κάνει το στόχο του βιβλίου και τον χαρακτήρα του συγγραφέα αναγκαστικά και προκλητικά καθαρό. Η απάντηση, όμως, του Στάλιν δεν ήρθε με τη μορφή μιας γραφτής απάντησης, αλλά με την κλασική μορφή ενός δολοφόνου με μια αξίνα ύστερα από τέσσερα χρόνια στο Μεξικό.

Η εγκληματική πράξη του Στάλιν δεν έδοσε παρά μια ακόμα επιβεβαίωση της απόλυτης ορθότητας της αναλυτικής μεθόδου του Τρότσκι και της ουσίας των συμπερασμάτων του. Ποιός ήταν ο πυρήνας αυτών των συμπερασμάτων;

Το πιο σημαντικό ήταν το γεγονός ότι η σοβιετική σοσιαλιστική επανάσταση δεν ήταν ένα ατύχημα της Ιστορίας. Ούτε μια αφύσικη καταστροφή, που, όπως ισχυρίζονταν οι μενσεβίκοι, ήταν το προϊόν μιας μπολσεβίκικης «συνωμοσίας».

Ήταν το αναπόφευκτο και νόμιμο προϊόν της Ιστορίας, που δεν προχωράει μ’ έναν ομοιόμορφο, ευθύγραμμο και βαθμιαίο, αλλά μ’ έναν αντιφατικό, ανισόμερο και σπασμωδικό τρόπο.

«Η Ρωσία πήρε το δρόμο της προλεταριακής επανάστασης, όχι γιατί η οικονομία της ήταν η πρώτη που ωρίμασε για τη σοσιαλιστική αλλαγή, αλλά γιατί δεν μπορούσε να αναπτυχθεί παραπέρα πάνω σε καπιταλιστικές βάσεις. Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής είχε γίνει ένας αναγκαίος όρος για να βγει η χώρα από τη βαρβαρότητα. Αυτός είναι ο νόμος της συνδυασμένης ανάπτυξης για τις καθυστερημένες χώρες», (Λεόν Τρότσκι: Η Προδομένη Επανάσταση, σελ. 5 και 15 αντίστοιχα).

Αν ο αντιφατικός συνδυασμός ενός καθυστερημένου μισοασιατικού δεσποτισμού με μια μοντέρνα βιομηχανία και εμπόριο κι ένα προλεταριάτο, επέτρεψε να ωριμάσουν οι πολιτικοί όροι για μια νικηφόρα σοσιαλιστική επανάσταση πρώτα στη Ρωσία και όχι στη Δυτική Ευρώπη, όπως είχε προβλέψει ο Μαρξ, ωστόσο η τεχνική και πολιτιστική καθυστέρηση της Ρωσίας απαιτούσε να απλωθεί η επανάσταση στη Δυτική Ευρώπη, για να μπορέσει η σοσιαλιστική οικοδόμηση και η σχεδιασμένη οικονομία να ολοκληρωθεί νικηφόρα.

Αλλά οι ήττες της εργατικής τάξης στη μετεπαναστατική περίοδο και η απομόνωση της ΕΣΣΔ από τις πηγές της παγκόσμιας οικονομίας, κράτησαν πίσω την ανάπτυξη της σοβιετικής οικονομίας και επέτρεψαν τη γοργή άνοδο μιας προνομιούχας γραφειοκρατίας, που, σε λίγα χρόνια, σφετερίστηκε την πολιτική εξουσία από την εργατική τάξη, με εκκαθαρίσεις και δικαστικές σκευωρίες και εγκαθίδρυσε ένα καθεστώς που στηρίζεται σε δημοψηφίσματα και που κυριαρχεί μέχρι σήμερα.

Όπως έγραψε ο Τρότσκι:
«Ενώ η πρώτη προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα κράτος απαλλαγμένο από το γραφειοκρατισμό σκόνταψε, πρώτα-πρώτα, στην έλλειψη εξοικείωσης των μαζών με την αυτοκυβέρνηση, στην έλλειψη προικισμένων εργατών, αφοσιωμένων στο σοσιαλισμό, κλπ., μετά από αυτές τις άμεσες δυσκολίες, συνάντησε πολύ γρήγορα, άλλες πολύ πιο βαθιές.

Ο περιορισμός αυτός του κράτους σε λειτουργίες “λογαριασμών και ελέγχου” με μια συνεχή συρρίκνωση των λειτουργιών καταναγκασμού, που απαιτούσε το πρόγραμμα του Κόμματος, προϋπόθετε τουλάχιστο μια σχετική κατάσταση γενικής ικανοποίησης. Αυτός ακριβώς ο αναγκαίος όρος έλλειπε. Καμιά βοήθεια δεν ήρθε από τη Δύση. Η εξουσία των δημοκρατικών σοβιέτ αποδείχτηκε παρελκυστική, ακόμα και αφόρητη, όταν το καθήκον της στιγμής ήταν να τακτοποιηθούν εκείνες οι προνομιούχες ομάδες, που η ύπαρξή τους ήταν αναγκαία για την άμυνα, τη βιομηχανία, την τεχνική και την επιστήμη. Σε αυτή την αποφασιστική μη “σοσιαλιστική” επιχείρηση, παίρνοντας από δέκα και δίνοντας σε έναν, αποκρυσταλλώθηκε και αναπτύχθηκε μια ισχυρή κάστα ειδικών στη σφαίρα της διανομής», (Λ.Τρότσκι: Η Προδομένη Επανάσταση, σελ. 59 στην αγγλική και 56 στην ελληνική έκδοση).

Ο Λένιν, ο Τρότσκι και οι μπολσεβίκοι ήταν βαθιά διαποτισμένοι από την προοπτική της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας επανάστασης, σαν προϋπόθεσης για τη νίκη του σοσιαλισμού στη Ρωσία.

« ...Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν η προλεταριακή επανάσταση είχε θριαμβεύσει στη Γερμανία –κάτι που εμποδίστηκε αποκλειστικά και μόνο από τους Σοσιαλδημοκράτες– η οικονομική ανάπτυξη της Σοβιετικής Ένωσης, όπως και της Γερμανίας, θα είχαν προχωρήσει με τέτια γιγάντια βήματα, που η μοίρα της Ευρώπης και του κόσμου θα ήταν σήμερα ασύγκριτα πιο ευοίωνη», (Λεόν Τρότσκι: Η Προδομένη Επανάσταση, σελ. 23 και 28).

Η αποτυχία της Γερμανικής Επανάστασης και μόνο, ήταν ο μεγαλύτερος παράγοντας στην επιτάχυνση της νίκης της νέας κάστας των αξιωματούχων, που, τώρα, όχι μόνο διεύθυναν την εθνικοποιημένη βιομηχανία, αλλά και αποχτούσαν το πολιτικό δικαίωμα να διαθέτουν το υπερπροϊόν της σοβιετικής κοινωνίας.

Ο πολιτικός εκφυλισμός, όμως, συνοδεύτηκε από αναμφίβολες και σημαντικές οικονομικές επιτυχίες, που έγιναν δυνατές από τις νέες σχέσεις ιδιοκτησίας και τη σχεδιασμένη οικονομία. Αυτή η ανάπτυξη σε συνθήκες απομόνωσης από την παγκόσμια οικονομία, επιτεύχθηκε μόνο με το τίμημα της γέννησης ουσιαστικά αστικών τάσεων στη διανομή του εισοδήματος και στο σύστημα εργασίας –μεροκάματα και διαφορές στα μεροκάματα, που ενέτειναν την κοινωνική ανισότητα και τον παρασιτισμό.

Αυτές οι ανισότητες κυριαρχούν επίσης μέσα στις φάρμες-κολεχτίβες των αγροτών που η γη τους, αν και εθνικοποιημένη τεχνικά, τους εκμισθώνεται για πάντα. Αυτές και πολλές άλλες παραβιάσεις της εθνικοποιημένης οικονομίας ανέχεται και ενθαρρύνει η γραφειοκρατία, για να διατηρήσει τη βοναπαρτιστική της εξουσία ενάντια στην εργατική τάξη.

Οι ήττες, σε συνδυασμό με τα τεχνικά και πολιτιστικά προβλήματα και τις οικονομικές επιτυχίες, έκαναν τη γραφειοκρατία ικανή να εγκαθιδρύσει μια σχετική ανεξαρτησία από τις μάζες, που ενσαρκώθηκε από το βοναπαρτιστικό καθεστώς του Στάλιν.

Αυτό το έκανε διαμέσου του τριπλού προτσές: 1) της μετατροπής του Μπολσεβίκικου Κόμματος από οργάνωση της προλεταριακής πρωτοπορίας σε ένα όργανο άσκησης της δικής της εξουσίας, 2) της μετατροπής των συνδικάτων, από οργανώσεις ταξικής εκπαίδευσης και άμυνας σε γραφειοκρατικά όργανα κρατικής διοίκησης και 3) του ολοκληρωτικού ευνουχισμού των σοβιέτ με τις διατάξεις του συντάγματος του 1936 που άλλαξε τον ίδιο τους το χαρακτήρα σαν ζωντανά εργατικά όργανα πάλης και εξουσίας. Τώρα τα σοβιέτ, όχι μόνο βασίζονται σε γεωγραφικές διαιρέσεις, αλλά και έχει εξισωθεί η ψήφος των εργατών με την ψήφο των αγροτών.

Δίνουν μήπως αυτά οποιαδήποτε πειστικότητα στη θεωρία του «κρατικού καπιταλισμού» και του γραφειοκρατικού κολεχτιβισμού; Η απάντηση του Τρότσκι είναι ένα κατηγορηματικό ΟΧΙ. Παρά τον αντιδραστικό, παρασιτικό χαρακτήρα της και την αχόρταγη όρεξή της να καταναλώσει μια δυσανάλογη μερίδα από το εθνικό εισόδημα, η θέση και τα προνόμια της γραφειοκρατίας παραμένουν ριζωμένα στην κρατική ιδιοκτησία και στις συλλογικές φάρμες. Η γραφειοκρατία, έχοντας απαλλοτριώσει πολιτικά την εργατική τάξη, διαστρεβλώνει τις νέες σχέσεις ιδιοκτησίας προς το δικό της συμφέρον, αλλά δεν τις έχει ανατρέψει.

Αυτός ο παράγοντας είναι αποφασιστικός για τον χαρακτηρισμό της Σοβιετικής Ένωσης.

Έτσι, η ΕΣΣΔ –παρόλα όσα λέει ο Τόνι Κλιφ και το «κρατικοκαπιταλιστικό» Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα– παραμένει ένα εργατικό κράτος, αν και εκφυλισμένο.

Είναι, λοιπόν, δυνατό να μεταρρυθμιστεί η γραφειοκρατία, όπως ισχυρίστηκαν οι ρεβιζιονιστές της Ενιαίας Γραμματείας; Εδώ, επίσης, η ανάλυση του Τρότσκι δεν αφήνει κανένα περιθώριο για καθησυχαστικές γενικότητες και διφορούμενες απαντήσεις.

«Η κοινωνική σημασία του σοβιετικού Θερμιδόρ αρχίζει τώρα να παίρνει μορφή μπροστά μας. Η φτώχεια και η πολιτιστική καθυστέρηση των μαζών έχει πάλι πάρει σάρκα και οστά στην κακοποιό εικόνα του εξουσιαστή που κρατάει ένα μεγάλο ρόπαλο στο χέρι του. Η εκθρονισμένη και περιφρονημένη γραφειοκρατία, από υπηρέτης της κοινωνίας, έχει γίνει πάλι ο κύριός της. Σε αυτό το δρόμο, έχει φτάσει σε έναν τέτοιο βαθμό κοινωνικής και ηθικής αποξένωσης από τις λαϊκές μάζες, που δεν μπορεί τώρα να επιτρέψει κανέναν έλεγχο είτε στις δραστηριότητές της είτε στα εισοδήματά της», (Λεόν Τρότσκι: Η Προδομένη Επανάσταση, σελ. 113 και 97 αντίστοιχα, η υπογράμμιση είναι δική μας –Μ.Μ.).

Έχει όλα τα κακά και καμιά από τις αρετές της παλιάς μπουρζουαζίας. Προτιμάει να παραμένει ανώνυμη μέσα στην κοινωνική δομή. Το να συμπεριφερθεί διαφορετικά, θα ήταν σαν να αμφισβητούσε τη βασική της παραδοχή ότι ο σοσιαλισμός σε μια μόνη χώρα έχει αμετάκλητα επιτευχθεί.

Η θεωρία αυτή στρέφεται πρώτα απ’ όλα ενάντια στην ανάπτυξη της επανάστασης στη Δύση και επιδιώκει να υπερασπιστεί την εξουσία και τα προνόμια της γραφειοκρατίας, με τη μετατροπή της εργατικής τάξης του εξωτερικού σε μέσο ουδετεροποίησης της παγκόσμιας μπουρζουαζίας, με τη μυστική διπλωματία και με την προδοσία της σοσιαλιστικής επανάστασης.

Προβλέποντας το σύμφωνο Στάλιν-Χίτλερ του 1939, ο Τρότσκι έγραφε:

«Οι διπλωματικές συμφωνίες, όπως παρατήρησε κάποτε ένας καγκελάριος με κάποια λογική, δεν είναι παρά “κομμάτια από χαρτί”. Δεν είναι πουθενά γραμμένο ότι πρέπει να επιβιώσουν, ούτε καν μέχρι το ξέσπασμα του πολέμου».

Πραγματικά προφητικό! Η πραγματική υπεράσπιση της ΕΣΣΔ είναι αξεδιάλυτα δεμένη με τη μετατροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην μπουρζουαζία και την επέκταση της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης στη Δυτική Ευρώπη και πέρα απ’ αυτήν.

Υπερασπιζόμαστε την ΕΣΣΔ, σημαίνει προωθούμε την παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση. Η ανατροπή του ιμπεριαλισμού στη Δύση, είναι η αναγέννηση της ΕΣΣΔ με τη δημιουργία των όρων για την πολιτική επανάσταση ενάντια στη γραφειοκρατία.